Thập bát ban võ nghệ – 18 Binh khí võ thuật

Thập bát ban võ nghệ hay thập bát ban binh khí là thuật ngữ dùng để chỉ 18 môn loại vũ khí cơ bản trong hệ thống chương trình của các môn phái võ thuật Trung Quốc cũng như một số môn võ cổ truyền Việt Nam.

Vũ khí trong võ thuật nói chung bao gồm rất nhiều loại (cả sáng tạo và lai tạo), nhưng cơ bản được hệ thống hóa thành 18 loại.

Lịch sử nhân loại cho thấy, từ thời đồ đá con người đã biết sử dụng gậy gỗ, dao đá, búa đá, là những loại binh khí nguyên thủy để chống thú dữ và các bộ tộc hiếu chiến khác. Đến thời đồ đồng, các bộ lạc đã biết sử dụng đồng mài làm dao, búa.. Rồi tới thời đồ sắt với những vũ khí đầu tiên (không kể những công cụ sản xuất) được làm bằng sắt.

Đến khoảng thế kỷ XIII – XIV, các loại vũ khí ngày càng đa dạng và cơ bản đã được phân chia thành 18 loại, gọi là “thập bát ban võ nghệ” do ai là người khởi xướng hiện chưa xác định được. Nói chung, đây cũng chỉ là cách gọi tên mang tính trừu tượng, chung chung. Thực chất vẫn chưa có sự thống nhất trong cách hiểu và phân loại, tuy nhiên nó cũng không quan trọng

Phân loại vũ khí ở Trung Quốc

Theo cuốn Ngũ tạp trở và Kiên hồ tập: 18 ban binh khí bao gồm cung, nỏ, thương, đao, kiếm, mâu, thuẫn (khiên, mộc che), phủ, việt, kích, tiên (roi), giản, qua, thù (một loại côn bằng tre gỗ có cạnh, không có lưỡi), soa (đinh ba có ba mũi cao ngang nhau hoặc mũi giữa cao hơn), cương soa (vũ khí có 2 mũi nhọn), bừa, dây xích mềm, bạch đả (tay không tức quyền thuật). Người đời sau gọi đây là “mười tám ban nhỏ” (tiểu thập bát ban).

18 ban lớn (đại thập bát ban) có: đao, thương, kiếm, kích, côn, bổng (một loại gậy ngắn hơn côn), sóc (một loại binh khí cổ, cán dài hơn mâu), đáng, phủ (búa), việt, sản (kiểu như xẻng), bừa (bà), giản, chùy, soa, qua, mâu.

18 mon binh khi 2

Gần hơn nữa thì chia 18 ban binh khí ra 9 dài 9 ngắn. Chín dài gồm: thương, kích, côn, việt, soa, đáng, siêu, câu, sóc, hoàn (vòng càn khôn, một loại vòng có những lưỡi dao gắn trên). Chín ngắn gồm: đao, kiếm, quải, phủ (búa), tiên, giản, chùy, bổng (gậy), chử (cái chày).

Ngày nay, giới võ thuật hiện đại giải thích 18 ban vũ khí là đao, thương, kiếm, kích, phủ, việt, câu, soa, tiên, giản, chùy, đáng, côn, sóc, bổng, quải, lưu tinh (chùy), trảo (móc câu).

Phân loại vũ khí ở Việt Nam

Ở Việt Nam, trong võ cổ truyền Bình Định, thập bát ban võ nghệ được lý giải gồm 18 môn loại: siêu đao, thương, giáo (một loại binh khí dài hơn thương), mác, kiếm, xà mâu, khiên, phủ hay phủ việt (búa), kích, roi, giản, chùy, đinh ba, cào, côn, dây vải hay dải lụa có buộc vật nặng ở đầu, tô, thủ cước (tay, chân, quyền).

thap bat ban vo nghe binh dinh

Hệ thống thập bát ban võ nghệ Việt Nam hình như có từ thời Lê, thời Nguyễn và được đưa vào nội dung khảo hạch, thi cử để tuyển chọn các cử nhân, tiến sĩ võ. Nội dung thi tuyển này chủ yếu bao gồm bắn cung, phóng lao, lăn khiên, cưỡi ngựa, múa giáo, múa siêu đao, múa kiếm, đấu kích, múa côn, đánh quyền v.v.

3. Hình ảnh các loại binh khí

1. Kiếm

Kiếm là một trong những loại vũ khí phổ biến nhất do đặc tính gọn nhẹ, cơ động, linh hoạt. Nhìn chung kiếm có hình thanh dài, cầm gọn trong một tay. 

Kiếm ngắn gọi là đoản kiếm. Kiểm dài gọi là – trường kiếm. Một kiếm gọi là đơn kiếm. Hai kiếm gọi là song kiếm.

kiem han bac den 8

Những thế đánh dùng kiếm gọi là kiếm thế. Những bài bản, công phu gọi là kiếm pháp. Sách dạy kiếm pháp gọi là kiếm phổ. Thế đánh dùng kiếm gọi là xử kiếm. Lực đánh mạnh nhẹ gọi là kiếm lực. Đường đi của lưỡi kiếm gọi là kiếm quang. Hai người giao đấu dùng kiếm gọi là đấu kiếm. Người giang hồ đeo kiếm gọi là kiếm khách, kiếm quý hiếm gọi là bảo kiếm

2. Thương

luong ngan long dam thuong trieu tu long 5

Nó là một loại vũ khí đâm có cán dài, thường làm bằng sắt, to, nặng. Dùng cho kỵ binh, tấn công từ xa và có lực

3. Đao

thanh long dao mau

Một dạng dao do bản, dài, mũi nhọn. Đao có cán gọi là trường đao

4. Kích

phuong thien hoa kich lu bo 2

 Kích là sự kết hợp của Qua và Mâu, tức là đầu Qua có gắn mũi mâu. Binh khí có chức năng là móc, mổ và đâm, nó có sức sát thương cao hơn qua hoặc mâu.

5. Gậy

gay nhu y 13

Còn gọi là “roi”. Đây là một loại vũ khí khá phổ biến và cũng đơn giản, thường làm từ các thân cây gỗ như tre ngà đặc ruột, trúc lớn, hay thân cây dài, thẳng hoặc kim loại. Được mệnh danh là Bách Binh Chi Tổ, nổi tiếng là cây Gậy Như Ý của Tôn Ngộ Không, hay Gậy Đánh Chó của Bang chủ Cái Bang

6. Nhuyễn Tiên

“Nhuyễn” là mềm, “tiên” là roi, một thứ dùng trong hình phạt ngày xưa để đánh người, roi đánh ngựa gọi là roi trun, roi là đồ binh rèn bằng sắt, thép gọi là thiết tiên. Thuật ngữ “nhuyễn tiên” dùng chỉ chung cho các loại hình binh khí mềm, uyển chuyển như miên thằng (miên là dài, thằng là sợi dây), khăn quấn đầu (đầu cân), khăn quàng cổ, dải lụa đào, dây thắt lưng, chuỗi tiền, dây xích sắt, phất trần, xà vĩ tiên, lưu tinh chùy…

Dây xích là nhuyễn tiên trong Võ cổ truyền, do đầu tiêu, tay nắm, một số đốt sắt, vòng sắt tròn nối lại với nhau mà thành. Nhuyễn tiên có thể đánh, quật, móc, khóa, trói… Người giỏi dùng nhuyễn tiên có thể thắng đuợc các loại binh khí khác. Thật ra Võ cổ truyền không phải chỉ có “roi mềm” mà có cả “roi cứng”; roi mềm là “nhuyễn tiên”, roi cứng là “ngạnh tiên”.

nhuyen tien

Nhuyễn tiên có loại bảy đốt (thất tiết kim tiên), chín đốt (cửu tiết kim tiên), mười ba đốt (thập tam tiết kim tiên) nhưng thường gọi là chín đốt. Nhuyễn tiên có thể đánh vung ra một vùng rộng, xoay quanh một vầng, thu về một nắm, phóng ra uốn lượn như rồng bay, phụng vũ, uy phong như mãnh hổ, thu về gọn gàng, nhanh chóng, kín đáo; có thể tấn công dài, ngắn, xa, gần đều thích hợp. Nhuyễn tiên mang theo người thuận tiện, thu nắm trong tay hoặc quấn quanh hông, khi cần dùng chỉ cần lắc nhẹ đầu mối là có thể huy động được ngay. Nhuyễn tiên lấy chuyển động vòng tròn làm chính, sức công phá trên nguyên lý ly tâm, là một loại binh khí mềm nên dễ quấn bắt, cột trói… nhờ vào sự linh hoạt của cánh tay, cổ tay và cơ bắp phối hợp các phần trên thân thể, bộ pháp, thân pháp mà tấn công mục tiêu và thay đổi phương hướng của tâm vòng tròn sử dụng. Chiều dài của nhuyễn tiên tùy theo sở trường của người sử dụng.

7. Chủy Thủ

doan dao 2

 

Chủy thủ là một loại kiếm ngắn (cũng có thể gọi là dao găm), đây là loại binh khí ngắn, nhỏ gọn thường được dấu kín trong người. Khi giao đấu sử dụng ở cự ly gần dùng để lấy đâm là chính, có thể kiêm cả chặt chém.

Trong kiếm hiệp Kim Dung, rất nhiều nhân vật sử dụng hoặc luôn đeo bên mình một thanh chủy thủ để phòng thân một cách kín đáo, nhất là những nhân vật nữ. Chẳng hạn như Hoàng Dung hay Mục Niệm Từ đều có chủy thủ trong người và thậm chí khi bị nguy khốn thì có thể dùng để … tự vẫn!

 

8. Bút Phán Quan

but phan quan

Loại vũ khí hình thù giống một cây bút (viết) khổng lồ.

9. Phủ (Rìu)

Song phủ lý quỳ

 

 Rìu là vũ khí dài dùng để chặt, với lưỡi rộng và hình bán nguyệt, thường được sử dụng làm vũ khí nghi lễ. Bởi vì rìu và rìu rất cồng kềnh để luyện tập, nổi tiếng có Song Phủ của Lý Quỳ

10. Câu liêm

cau

Giống hình lưỡi liềm, có móc

11. Xoa

dinh ba aquaman 11

1 loại vũ khí dài giống cây đinh ba, thường dùng để bắt cá

12. Giản

song gian 2

Giản là một loại vũ khí không có lưỡi, có cán giống như thanh kiếm, gây sát thương chính bằng lực đập. 1 giản gọi là độc giản, 2 giản gọi là song giản

13. Chùy

chuy nanh soi 7

 Cây chùy rất nặng và những người không khỏe không thể tự do sử dụng nó. Khả năng sát thương của nó rất đáng kể và nó có thể đè chết người ngay cả khi mặc áo giáp. Đầu có hình chiếc búa tròn, trên đầu có một số có đóng một số đinh sắt, cán có mũi nhọn.

14. Búa

bua bi ngo phim anh

 Búa là một vũ khí tấn công. Kỵ binh Mông Cổ thời nhà Nguyên giỏi sử dụng búa, đầu hình lục giác

15. Côn nhị khúc

con nhi khuc

Hai khúc gỗ được nối với nhau bằng một đoạn dây. Vừa cứng, vừa mềm mại, linh hoạt đánh xa, đánh gần. gọn nhẹ.

16. Quái tử

quai tu

Vũ khí ngắn thường được gọi là “nạng”, là một dụng cụ võ thuật phát triển từ chiếc nạng được người già sử dụng. Làm bằng sắt hoặc gỗ, theo hình thức của nó, nó có thể được chia thành hai loại: nạng dài và nạng ngắn, hình chữ T. Khi sử dụng, có thể cầm bằng cả hai tay hoặc một tay.

17. Lưu tinh

Luu tinh

Hình dạng 2 quả chùy đinh hai đầu, nối với nhau bằng dây xích

18. Phi tiêu

phi tieu

Căn cứ vào hình dạng, kích thước có thể phân thành rất nhiều loại phi tiêu khác nhau. Có loại nhọn 1 đầu, có loại nhọn cả 2 đầu; dài, ngắn, dầy, mỏng…khác nhau. Nhưng nói chung dù mang hình dáng nào, phi tiêu cũng phải đáp ứng được hai đòi hỏi tiên quyết: Gọn, nhỏ dễ mang theo người và khi được ném ra, chúng phải khó thấy để né tránh.

Trên đây là kiến thức mà Binhkhi.vn đã tổng hợp, nếu bạn có ý kiến khác có thể chia sẻ với chúng tôi. Bạn là người đam mê binh khí võ thuật, kiếm hiệp và yêu thích lịch sử văn hóa Trung Quốc, muốn sở hữu cho mình binh khí thì Binhkhi.vn sẽ tư vấn và giúp bạn lựa chọn phù hợp với sở thích của bạn.

Xem thêm:

» Mua kiếm trưng bày và binh khí võ thuật như thế nào?

» 4 lưu ý khi bạn muốn mua kiếm và binh khí võ thuật

» Trưng bày đao kiếm và binh khí võ thuật trong nhà có vi phạm pháp luật không?

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *